దేశభక్తి గీతం ~ గురజాడ అప్పారావు ,

"దేశభక్తి" గీతం 

~ గురజాడ అప్పారావు 

https://youtu.be/ugow0poYQ3M?si=K7WAr6-krfrnZWkR

1

దేశమును ప్రేమించుమన్న మంచి అన్నది పెంచుమన్నా; వొట్టి మాటలు కట్టిపెట్టోయి గట్టి మేల్‌ తలపెట్టవోయి!. 2 పాడిపంటలు పొంగిపొర్లే దారిలో నువు పాటుపడవోయి; తిండి కలిగితె కండ కలదోయి కండకల వాడేను మనిషోయి! ~ గురజాడ అప్పారావు 3 యీసురోమని మనుషులుంటే దేశమే గతి బాగుపడునోయి? జల్దుకొని కళలెల్ల నేర్చుకు దేశి సరకులు నింపవోయి. 4 అన్ని దేశాల్ క్రమ్మవలె నోయి దేశి సరుకుల నమ్మవలెనోయి; డబ్బు తేలేనట్టి నరులకు కీర్తి సంపద లబ్బవోయి! 5 వెనక చూసిన కార్యమేమోయి? మంచి గతమున కొంచెమేనోయి మందగించక ముందు అడుగేయి వెనుకపడితే వెనకే నోయి! 6 పూను స్పర్థను విద్యలందే వైరములు వాణిజ్యమందే, వ్యర్థ కలహం పెంచబోకోయి కత్తి వైరం కాల్చవోయి 7 దేశాభిమానం నాకు కద్దని వొట్టి గొప్పలు చెప్పుకోకోయి; పూని యేదైనాను నొకమేల్‌ కూర్చి జనులకు చూపవోయి 8 ఓర్వలేమి పిశాచి దేశం మూలుగులు పీల్చేసెనోయి; ఒరుల మేలుకు సంతసిస్తూ ఐకమత్యం నేర్చవోయి! 9 పరుల కలిమికి పొర్లి యేడ్చే పాపి కెక్కడ సుఖం కద్దోయి? ఒకరి మేల్ తన మేలనెంచే నేర్పరికి మేల్ కొల్లలోయి! 10 స్వంత లాభం కొంత మానుకు పొరుగు వాడికి తోడుపడవోయి దేశమంటే మట్టి కాదోయి దేశమంటే మనుషులోయి! 11 చెట్టపట్టాల్‌ పట్టుకొని దేశస్థులంతా నడువవలెనోయి అన్నదమ్ముల వలెను జాతులు మతములన్నీ మెలగవలెనోయి 12 మతం వేరైతేను యేమోయి? మనసు లొకటై మనుషులుంటే జాతమన్నది లేచి పెరిగి లోకమున రాణించునోయి! 13 దేశమనియెడి దొడ్డ వృక్షం ప్రేమలను పూలెత్తవలెనోయి, నరుల చమటను తడిసి మూలం, ధనం పంటలు పండవలెనోయి! 14 ఆకులందున అణగిమణగీ కవిత కోయిల పలకవలెనోయి; పలుకులను విని దేశమందభి మానములు మొలకెత్తవలెనోయి!

శ్రీనాథుడు_కవిరాజు కంఠంబు కౌగిలించెను గదా_చాటువు_స్వరకల్పన: డాక్టర్ తలతోటి పృథ్వి రాజ్

  వీడియో లింక్:

https://youtube.com/shorts/vLsd4vyYm-U?si=Ysmpps4Jrysl13hN

సీ. కవిరాజు కంఠంబు కౌగిలించెను గదా
     పురవీథి నెదురెండ పొగడదండ!
ఆంధ్రనైషధకర్త అంఘ్రి యుగ్మంబున
     తగిలియుండెను గదా నిగళ యుగము!
వీరభద్రారెడ్డి విద్వాంసు ముంజేత
     వియ్యమందెను గదా వెదురుగొడియ!
సార్వభౌముని భుజాస్తంభమెక్కెను గదా
     నగరి వాకిట నుండు నల్లగుండు!

తే. కృష్ణవేణమ్మ గొనిపోయె నింత ఫలము
బిలబిలాక్షులు తినిపోయె తిలలు పెసలు
బొడ్డుపల్లెను గొడ్డేఱి మోసపోతి
ఎటుల చెల్లింతు టంకంబు లేడునూర్లు?

     మహాకవి శ్రీనాథుడు తన జీవితపు తుది దశలో పల్నాడు ప్రాంతంలో పన్ను వసూలు చేయలేక, రాజభటుల చేతిలో అవమానాలు ఎదుర్కొన్న సందర్భంలోని పద్యం ఇది. ఈ పద్యం ద్వారా శ్రీనాథుడు తన దయనీయ స్థితిని, పడిన కష్టాలను అత్యంత కరుణారసభరితంగా కళ్ళకు కట్టారు.

సందర్భం:
     శ్రీనాథుడు రాజపోషణ కోల్పోయి, కవిసార్వభౌముడిగా వెలుగొందిన వాడు కాస్తా పేదరికంలోకి జారిపోయాడు. ఆ సమయంలో కొండవీటిని పరిపాలిస్తున్న రెడ్డి రాజుల వద్ద (లేదా నాటి స్థానిక పాలకులు వేసిన పన్నుల బకాయిల సందర్భంలో) పన్ను వసూలు చేసే బాధ్యతను స్వీకరించాడు. అయితే, అనుకోని వర్షాభావం వల్ల పంటలు పండక, కృష్ణానది ఉప్పొంగి పంటలను కొట్టుకుపోవడం వల్ల రైతులు పన్ను చెల్లించలేకపోయారు. దీంతో పన్ను బకాయిలు (ఏడు వందల టంకములు - నాటి నాణేలు) చెల్లించలేకపోయినందుకు పాలకుల చేతిలో శ్రీనాథుడు తీవ్రమైన శిక్షలను, అవమానాలను ఎదుర్కొన్నాడు. ఆ బాధను తలచుకుంటూ, తాను పడిన అవమానాలను వ్యంగ్యంగా, ఆవేదనగా ఈ పద్యంలో వర్ణించాడు.

ప్రతిపదార్థం:
పురవీథిన్: పట్టణపు వీధిలో,
ఎదురెండ: ఎదురుగా తగులుతున్న మండుతున్న ఎండలో,
పొగడదండ: పొగడ పూల దండ (గౌరవ సూచకమైనది),
కవిరాజు కంఠంబు: మహాకవి శ్రీనాథుని గొంతును,
కౌగిలించెను గదా: బిగించి కట్టివేసింది గదా! (అవమానకరంగా ఉరితీయడానికి లేదా బంధించడానికి వాడారు).
ఆంధ్రనైషధకర్త: 'ఆంధ్రనైషధము' అనే కావ్యాన్ని రచించిన శ్రీనాథుని యొక్క,
అంఘ్రి యుగ్మంబునన్: రెండు పాదములకు,
నిగళ యుగము: ఇనుప సంకెళ్ల జంట, తగిలియుండెను గదా: తగిలించబడి ఉన్నాయి గదా!
వీరభద్రరెడ్డి విద్వాంసు ముంజేతన్: వీరభద్రారెడ్డి ఆస్థానంలోని విద్వాంసుని చేతికి (లేదా వీరభద్రారెడ్డి పంపిన భటుల చేత),
వెదురుగొడియ: వెదురు బెత్తం (కొరడా), వియ్యమందెను గదా: సంబంధం కలిగివుంది గదా! (దెబ్బలు తినాల్సి వచ్చింది).
సార్వభౌముని: కవిసార్వభౌముడైన శ్రీనాథుని యొక్క,
భుజాస్తంభము: భుజాలనే స్తంభాన్ని,
నగరి వాకిట నుండు నల్లగుండు: రాజమహల్ ద్వారం వద్ద ఉండే పెద్ద బండరాయి (దానిని మోసే శిక్ష లేదా దానితో ముడివేసే అవమానం)
ఎక్కెను గదా: ఆశ్రయించింది గదా!

కృష్ణవేణమ్మ: కృష్ణానది ప్రవాహం,
ఇంత ఫలం: ఈ నష్టాన్ని (పంటలను)
గొనిపోయెన్: కొట్టుకొనిపోయింది;
బిలబిలాక్షులు: పిచ్చుకలు మొదలైన పక్షులు,
తిలలు పెసలు: నువ్వులు, పెసలు మొదలైన ధాన్యాలను
తినిపోయెన్: తినివేశాయి;
బొడ్డుపల్లెను: బొడ్డుపల్లె అనే గ్రామంలో
గొడ్డెఱి: అదృష్టం లేక
మోసపోతిన్: నష్టపోయాను;
ఏడు నూర్లు టకంబులు: ఏడు వందల టంకముల (డబ్బులను),
ఎటుల చెల్లింతున్: ఏ విధంగా చెల్లించగలను?

భావం:
పట్టణపు వీధిలో మండుతున్న ఎండలో పొగడపూల దండలాంటి నా గొంతును త్రాటితో బిగించి కట్టారు! 'ఆంధ్రనైషధ' గ్రంథకర్త అయిన నా రెండు పాదాలకు ఇనుప సంకెళ్లు పడ్డాయి! విద్వాంసుడైన నా చేతికి వెదురు బెత్తం (కొరడా దెబ్బలు) తగిలాయి! కవిసార్వభౌముడైన నా భుజాలు కోట వాకిటిలోని నల్లని బండరాయిని మోసే దుస్థితికి చేరాయి!
కృష్ణానది ఉప్పొంగి పంటలన్నీ కొట్టుకుపోయాయి. ఉన్న కొద్దిపాటి ధాన్యాన్ని పిచ్చుకలు తినిపోయాయి. బొడ్డపల్లెలో అదృష్టం లేక మోసపోయాను. ప్రభుత్వానికి కట్టవలసిన ఏడు వందల టంకాలను నేను ఇప్పుడు ఏ విధంగా చెల్లించను నాయనా!

విశేషాలు:
1. ఆత్మకథాత్మకత:
శ్రీనాథుని జీవితంలోని విషాదాన్ని, కష్టాలను ఈ పద్యం కళ్లకు కడుతుంది. తాను ఎంతటి గొప్ప కవిసార్వభౌముడైనప్పటికీ, కాలం మారితే దయనీయ పరిస్థితులు ఎలా ఎదురవుతాయో ఇందులో చూపబడింది.
2. అలంకారం:
ఈ పద్యంలో వ్యంగ్యోప్రేక్ష మరియు విషాద ధ్వని ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. గౌరవంగా దండలు వేయించుకోవాల్సిన కంఠానికి ఉరిత్రాళ్లు, పూలపాటి కాళ్లకు సంకెళ్లు పడటం పట్ల కవి ఆవేదన హృదయాలను కలచివేస్తుంది.
3. చారిత్రక సాక్ష్యం:
శ్రీనాథుని చివరి రోజులు ఎలా గడిచాయో తెలియజేసే చారిత్రక ఆధారాలలో ఈ పద్యం అత్యంత ప్రాముఖ్యమైనది. పల్నాటి సీమలో ఆయన పడిన ఇబ్బందులు దీనిద్వారా తెలుస్తాయి.
~ డాక్టర్ తలతోటి పృథ్విరాజ్ ©
#talathotiprithviraj
#kavitalathoti
#kaviyodha
#indianhaikuclub
#srinthudu
#kaseekhandam
#తలతోటిపృథ్విరాజ్
#కవితలతోటి
#కవియోధ
#ఇండియన్_హైకూక్లబ్
#శ్రీనాధుడు
#కాశీఖండం
#తెలుగుపద్యకవిత్వం

శ్రీనాథుడు_కాశికా విశ్వేశు గలిసె వీరారెడ్డి_చాటువు_స్వరకల్పన: డాక్టర్ తలతోటి పృథ్వి రాజ్

 వీడియో లింక్ :

https://youtube.com/shorts/VrB1qSsm47E?si=k7Tp9hcI0mN2B4d0

సీ|| కాశికా విశ్వేశు గలిసె వీరారెడ్డి

     రత్నాంబరంబు లే రాయ డిచ్చు?

రంభగూడె తెనుంగు రాయ రాహుత్తుండు

     కస్తూరి కే రాజు ప్రస్తుతింతు?

స్వర్గస్థుడయ్యె విస్సనమంత్రి మఱి హేమ

     పాత్రాన్న మెవ్వని పంక్తి గలదు?

కైలాసగిరి పండె మైలార విభుడేగె

     దినవెచ్చ మే రాజు తీర్పగలడు?

తే|| భాస్కరుడు మున్నె దేవుని పాలికరిగె

కలియుగంబున నిక నుండ కష్టమనుచు

దివిజ కవివరు గుండియల్ దిగ్గురనగ

అరుగుచున్నాడు శ్రీనాథు డమరపురికి!

సందర్భం:

శ్రీనాథుడికి ఆశ్రయం ఇస్తూ, కళలను పోషిస్తూ వచ్చిన మహానుభావులు ఒక్కొక్కరుగా కాలధర్మం చెందారు. తనకు ఎంతో ఆదరాభిమానాలు అందించిన వీరారెడ్డి, విస్సనమంత్రి, మైలార విభుడు వంటి సంపన్నులు, ప్రభువులు మరణించడంతో శ్రీనాథుడు దిక్కులేని వాడయ్యాడు. ఆదరించే నాథుడు లేని ఈ కలియుగంలో తాను కూడా ఇక బ్రతకడం కష్టమని భావించి, తాను కూడా త్వరలో పరమపదిస్తానని తెలుపుతూ, తన అంతిమ దశలో ఈ పద్యం ఆవేదనతో ఆశువుగా చెప్పారు.

ప్రతిపదార్థం:

కాశికా విశ్వేశున్: కాశీ విశ్వేశ్వరుని,

కలిసెన్: చేరుకున్నాడు (మరణించాడు),

వీరారెడ్డి: వీరారెడ్డి (కానీ), 

రత్నాంబరంబులు: రత్నాలతో కూడిన అమూల్యమైన వస్త్రాలను,

ఏ రాయడు: ఏ రాజు,

ఇచ్చున్: ఇస్తాడు?

రంభన్: రంభను (అప్సరసను),

గూడెన్: కూడియున్నాడు, 

తెనుంగు రాయ రాహుత్తుండు: ఆంధ్ర రాజులలో శూరుడైన ఆ వీరారెడ్డి,

కస్తూరిన్: కస్తూరి సుగంధాన్ని, 

ఏ రాజు: ఏ రాజును బట్టి,

ప్రస్తుతింతున్: కొనియాడగలను?

స్వర్గస్థుడయ్యెన్: స్వర్గానికి వెళ్ళిపోయాడు,

విస్సనమంత్రి: విస్సనమంత్రి (ఆయన మరణించగా),

మఱి: ఇక

హేమ పాత్ర అన్నము: బంగారు పళ్లెంలో అమృతప్రాయమైన భోజనాన్ని, 

ఎవ్వని పంక్తి గలదు: ఇక ఏ రాజు గారి భోజన పంక్తిలో పెట్టగలరు?

కైలాసగిరి పండెన్: కైలాస పర్వతానికి వెళ్ళాడు, 

మైలార విభుడు ఏగి: మైలార భూపాలుడు స్వర్గానికి వెళ్ళిపోగా

దినవెచ్చమున్: రోజువారీ ఖర్చులను లేదా భోజన సదుపాయాలను, 

ఏ రాజు: ఏ ప్రభువు, 

తీర్పగలడు: తీర్పగలడు?

భాస్కరుడు:  ప్రసిద్ధ కవి భాస్కరుడు,

మున్నె: ముందే, 

దేవుని పాలికిన్: దేవుని వద్దకు, 

ఇరిగెన్: వెళ్ళాడు;

కలియుగంబునన్: ఈ కలియుగంలో, 

ఇక నుండన్: ఇక ఉండటం,

కష్టము+అనుచున్: చాలా కష్టమని భావించి,

దివిజ కవివరు గుండియల్: దేవలోకంలోని శ్రేష్ఠులైన కవుల గుండెలు,

దిగ్గురనగన్: అదిరిపోయేలా (భయంతో లేదా ఆశ్చర్యంతో),

శ్రీనాథుడు: మహాకవి శ్రీనాథుడు, 

అమరపురికి: అమరపురికి (యమలోకానికి/స్వర్గానికి), అరుగుచున్నాడు: వెళ్తున్నాడు!

భావం:

కాశీ విశ్వేశ్వరుని చేరుకున్న వీరారెడ్డి లేకపోయిన తర్వాత నాకు రత్నాంబరాలు ఏ రాజు ఇస్తాడు? రంభను కూడిన ఆ తెనుగు రాయ రాహుత్తుడు పోయిన తర్వాత ఇక కస్తూరితో సత్కరించే ఏ రాజును మేము కీర్తించగలం? స్వర్గస్థుడైన విస్సనమంత్రి లేకపోయిన తర్వాత బంగారు పళ్లెంలో రుచికరమైన భోజనం ఎవరి పంక్తిలో దొరుకుతుంది? కైలాసగిరికి వెళ్ళిన మైలార విభుడు లేకపోతే నా దినవెచ్చాలు (రోజూవారీ ఖర్చులు) ఏ రాజు తీర్చగలడు?

కవి భాస్కరుడు ముందే దేవుని దగ్గరికి వెళ్ళిపోయాడు. ఈ కలియుగంలో ఇక బ్రతికి ఉండటం కష్టమని భావించి, దేవలోకపు కవివరుల గుండెలు అదిరిపోయేలా మహాకవి శ్రీనాథుడు అమరపురికి (మరణం వైపు) బయలుదేరుతున్నాడు!

 ~ డాక్టర్ తలతోటి పృథ్విరాజ్

గుర్రం జాషువా | ప్రతిమల పెండ్లి సేయుటకు వందలు వేలు వ్యయించుఁగాని | గబ్బిలం కావ్య | స్వరకల్పన: డాక్టర్ తలతోటి పృథ్విరాజ్ |

వీడియో లింక్:

https://youtube.com/shorts/_8u-s_AQ2AE?si=u-i3SKZbKJMae2UZ

చ. ప్రతిమల పెండ్లి సేయుటకు వందలు వేలు వ్యయించుఁగాని దుః

ఖితమతులైన పేదల ఫకీరుల శూన్యములైన పాత్రలన్

మెతుకు విదల్పదీ భరత మేదిని ముప్పదిమూఁడుకోట్ల దే

వత లెగవడ్డ దేశమున భాగ్యవిహీనుల క్షుత్తులాఱునే.

     గుర్రం జాషువా గారు తన ప్రసిద్ధ ఖండకావ్యం అయిన 'గబ్బిలం' (మొదటి భాగం) నుండి గ్రహించిన ఈ పద్యం మానవతా దృక్పథాన్ని, ఆనాటి సమాజంలోని అసమానతలను కళ్లకు కట్టే అద్భుతమైన పద్యం. 

ప్రతిపదార్థం:

భరత మేదిని: భరత దేశమనే భూమిలో (భారతదేశంలో),

ముప్పది మూఁడు కోట్ల దేవతలు: ముప్పై మూడు కోట్ల మంది దేవతలు,

ఎగవడ్డ దేశమునన్: నివసించే దేశంలో (దేవతలు ఎక్కువగా ఉన్నారని భావించే పుణ్యభూమిలో),

ప్రతిమల పెండ్లి సేయుటకు: రాయి, లోహపు బొమ్మలైన విగ్రహాల వివాహాలు జరిపించడానికి,

వందలు వేలు వ్యయించున్ కాని: వందలాది, వేలాది రూపాయలు ఖర్చు పెడతారు గానీ,

దుఃఖిత మతులైన: దుఃఖంతో కూడిన మనసులు గల,

పేదల: దరిద్రులయిన వారియొక్కయు,

ఫకీరుల: భిక్షాటన చేసే పేదల యొక్కయు,

శూన్యములైన పాత్రలన్: అన్నం లేక ఖాళీగా ఉన్న కంచాలందు,

మెతుకు విదల్పదు: ఒక్క అన్నపు మెతుకును కూడా వేయరు.

భాగ్యవిహీనుల: అదృష్టహీనులైన పేదల,

క్షుత్తులు: ఆకలి మంటలు,

ఆఱునే: చల్లారుతాయా? (శాంతించవు కదా!)

భావం:

     ముప్పై మూడు కోట్ల మంది దేవతలు కొలువుదీరారని, ఇది పుణ్యభూమి అని గర్వంగా చెప్పుకునే మన భారతదేశంలో ప్రజల తీరు ఎంత విచిత్రంగా ఉందో చూడండి! దేవుళ్ల విగ్రహాల పెళ్లిళ్లు, ఉత్సవాలు ఘనంగా చేయడానికి వందలు, వేలు ఖర్చు పెడతారు. కానీ, ఆకలితో అల్లాడిపోతున్న పేదల, అభాగ్యుల, ఫకీర్ల ఖాళీ పాత్రల్లో కనీసం ఒక్క మెతుకు కూడా వెయ్యరు. ఇలాంటి సమాజంలో దేవుడి పేరిట ఆర్భాటాలు చేస్తూ, పక్కనే ఉన్న పేదల ఆకలి మంటలను పట్టించుకోకపోతే ఆ నిరుపేదల ఆకలి తీరుతుందా? కచ్చితంగా తీరదు.

విశేషాలు:

గ్రంథ విశేషం: 

     మహాకవి జాషువా గారు తన 'గబ్బిలం' కావ్యంలో, కాశీ విశ్వేశ్వరుని దర్శనానికి వెళ్లే ఒక నిరుపేద దీనావస్థను వర్ణిస్తూ ఈ పద్యం ద్వారా సమాజంలోని డొల్లతనాన్ని ఎత్తిచూపారు.

సామాజిక స్పృహ (మత పిచ్చికి వ్యతిరేకం): 

     ఆచారాల పేరుతో, విగ్రహాల ఉత్సవాల పేరుతో డబ్బంతా వృథా చేయడం కంటే, ఆకలితో అలమటించే మనుషుల ఆకలి తీర్చడమే నిజమైన దైవారాధన అని కవి గట్టిగా చాటిచెప్పారు.

వ్యంగ్యం:

     "ముప్పదిమూఁడుకోట్ల దేవతలు ఎగవడ్డ దేశమున" అనే ప్రయోగంలో కవి యొక్క వ్యంగ్యం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. కోట్లకొద్దీ దేవుళ్లు ఉన్న దేశంలో మనుషులు మాత్రం కనీస మానవత్వం లేకుండా ఉంటున్నారనే వైరుధ్యాన్ని ఈ పద్యం తీవ్రంగా ప్రశ్నిస్తుంది.

పద ప్రయోగం:

     "దుఃఖితమతులు", "శూన్యములైన పాత్రలు", "మెతుకు విదల్పదు" వంటి పదాలు పేదల దైన్యాన్నీ, ధనికుల నిర్లక్ష్య వైఖరిని హృద్యంగా ఆవిష్కరిస్తాయి.

జాషువా ముద్ర: 

     అంటరానితనాన్ని, పేదరికత్వాన్ని, సామాజిక అసమానతలను తన కవితాస్త్రాలతో ఎదిరించిన అభ్యుదయ కవి జాషువా గారి మానవతావాదానికి ఈ పద్యం నిలువెత్తు నిదర్శనం.

#తలతోటి_పృథ్విరాజ్_హైకూలు #talathoti_prithviraj_haiku #Indian_Haiku_Club #Anakapalle

డాక్టర్ తలతోటి పృథ్విరాజ్ హైకూలు 

(1)

మట్టిలోపొర్లిన కుక్క 

వొళ్ళువిదిల్చుతుంటే ధూళి కణాలు-

ఉదయకిరణాలపై రాలుతున్నాయి!

(2)

కటిక చలిరాత్రులు:

వీధికుక్కలు పిల్లులంత 

అవుతున్నాయి ముడుక్కుని

(3)

సువిశాల పచ్చటి దుప్పటి.

ఓ చిన్ని ఓజోన్ రంధ్రం పూడ్చుతోంది-

తిమ్మమ్మ మర్రిమాను.

(4)

రాత్రంటే‌ భయం:

అలాగని జాబిలి, తారలులేని 

ఒక్క పగటినే కోరుకోలేను

(5)

సూర్యుడు పడమర

ఉదయిస్తాడన్నంత అబద్దం-

వ్యవస్థల్లో నిజాయితీ!

(6)

చిన్ని తూనీగకు తాను

కనబడకుండా పడుతున్నట్లు -

చిన్ని పాపాయి భ్రమిస్తోంది

#talathoti_prithviraj_haiku 

#Indian_Haiku_Club 

#Anakapalle

#talathoti_prithviraj_haiku #Indian_Haiku_Club #Anakapalle #పెళ్ళి_హైకూలు #తలతోటిపృథ్విరాజ్_హైకూలు

శ్రీశ్రీ గారు చెప్పినట్లు కాదేదీ కవితకనర్హం అన్నట్లు... హైకూ కవితా వస్తువులలో రుతువులు, ప్రకృతి, దేశ సంస్కృతి- సంప్రదాయాలు, మానవ ఉద్వేగాలు ఇవన్నీ. పెళ్ళిపై నేను రాసిన ఈ హైకూలు మిమ్మల్ని అలరిస్తాయని ఆశిస్తూ.... డాక్టర్ తలతోటి పృథ్వి రాజ్ 

(1)

ఓ చీమల్లారా!

జీలకర్ర- బెల్లం పసిగట్టి 

దారికట్టకండి!

(2)

శీతాకాల పెళ్లి ముహుర్తం.

మంగళవాద్య సంగీతం 

కొంకర్లు పోతుంది 

(3)

ఆకాశంలో కాంతిపూలు

విరబూస్తూ మాయమౌతున్నాయి:

బాణసంచా   

(4)

అర్థరాత్రి పెళ్లి ముహుర్తం:

ఇళ్ళల్లోని గురకరాయుళ్ళనుసైతం

కలవరపెట్టే బాణసంచా!

(5)

లక్షల కట్నం తీసుకునికూడా 

గొడవపడుతున్నాడు వరుడితండ్రి-

పురోహితుడి సంభావనలో...

(6)

తెల్లారి పెళ్లి ముహుర్తం:

బంధు మిత్రులు కుర్చీలలో 

కునికిపాట్లు

(7)

పెళ్ళి పందిరిలో బుద్దిగా

పరీక్షలకు కూర్చున్నట్లు ఓ విద్యార్థి:

చదివింపులు

(8)

అమ్మాయితండ్రి పెళ్ళికి

చేసిన అప్పులు ఇంకా తీరకముందే -

పాపం... విడాకులు!

(9)

పూలతో అలంకరించిన

పెళ్ళి మండపం పరిమళిస్తోంది:

జీవితం పూదోట 

(10)

మబ్బులాకాశంలో అరుంధతి నక్షత్రం 

కనిపిస్తున్నట్లు చూపే పురోహితుడు, 

చూసినట్లే నూత్న వధూవరులు!

(11)

పెళ్ళి విందు ప్రారంభం.

మెల్లిగాపోగైన వీథికుక్కలు

కాట్లాట ప్రారంభించాయి

(12)

జంట ఈడూ జోడు కంటే 

పెళ్ళి విందుభోజనం గూర్చి 

మాట్లాడుకుంటూ వెళ్తున్నారు.

#talathoti_prithviraj_haiku 

#Indian_Haiku_Club 

#Anakapalle

#talathoti_prithviraj_haiku #Indian_Haiku_Club #Anakapalle. పృథ్వి "పున్నాగ పూలు" హైకూలు.

పృథ్వి "పున్నాగ పూలు" హైకూలు.

పున్నాగ పూలను ఇష్టపడనివారెవరు? అందునా బాల్యంలో మనకు బాగా పరిచితం!

(1)

తలెత్తి చూస్తుంటే -

మెల్లగా సుడులు తిరుగుతూ నాపై

రాలింది ఓ పొన్నాగ పూవు!

(2)

ఎలా వెళ్ళగలను

రాలిపడ్డ పున్నాగపూలను

కొన్నైనా ఏరుకోందే!

(3)

శరదృతువు:

తెలతెల్లగా జాబిలి, వెన్నెల

పున్నాగపూలు...

(4)

నేలతల్లి బోసిగా 

ఉండడం ఇష్టంలేక చెట్టు-

పున్నాగపూలుపరిచింది

(5)

పీ... పీ అంటూ 

పిల్లల సన్నాయి నొక్కులు :

పున్నాగపూలు

(6)

కోర్కెలు సిద్ధించినట్టే.

శివుడికి పున్నాగపూల లంచం

సమర్పించారుగా!

(7)

పున్నాగ పూలసుగంధం:

ఎవరో కుట్రచేసి మల్లెలకు

ప్రథమస్థానం కట్టబెట్టారు!

#talathoti_prithviraj_haiku 

#Indian_Haiku_Club 

#Anakapalle

#talathoti_prithviraj_haiku #కవితలతోటి #Indian_Haiku_Club #Anakapalle

తలతోటి పృథ్వి రాజ్ హైకూలు

https://youtube.com/shorts/tgtgpO7VlaY?si=uaZve71TfUze0o74

https://www.facebook.com/share/r/1CxKzyumGF/

(1)

ఓ దోమల్లారా

మా నాయకులే కాదు,

మీరు కూడనా!?

(2)

పక్షుల నాయకత్వ ఎంపిక 

ప్రజాస్వామ్యంలో ఏదీ?

- స్వలాభం, స్వార్థం

(3)

శ్రామికుల కళాకౌశలం:

ఈ పిరమిడ్ నిర్మాణాలకు

రాళ్ళెత్తిన కూలీలెవ్వరు?

(4)

పునర్జననం:

మేదరి వెదురికి ఎన్ని

రూపాల్నిచ్చాడు

(5)

రోడ్డుపై 

విసరబడ్డ దిష్టిగుమ్మడి :

ముసలి బిచ్చగాడు

(6)

ఏదో వెలితి-

నగర వీధుల్లో తోపుడుబండ్లు

తొలిగించాక!

#talathoti_prithviraj_haiku 

#Indian_Haiku_Club 

#Anakapalle

#క్రిస్మస్ #హైకూలు #తలతోటి #పృథ్విరాజ్ | Dr Talathoti Prithvi Raj "Christmas Haiku"

Dr Talathoti Prithvi Raj "Christmas Haiku"

https://youtube.com/shorts/1iXGRAPui40?si=jy7q2c4keXMGbbcs

https://www.facebook.com/share/r/12J3LGhBJEY/

(1)

అదిగదిగో... అదేనేమో...

బాలయేసు జన్మస్థల సూచికైన

ఆనాటి నక్షత్రం!

(2)

పశువుల పాక:

ఎంత ధన్యతో కదూ వాటిది

- యేసు జననం

(3)

కళ్ళు చెమ్మగిల్లాయి:

నాన్నతో కలిసి చేసుకున్న 

క్రిస్మస్ వేడుకలు గుర్తుకు!

(4)

క్రిస్మస్ దీపకాంతులు: 

చర్చీమెట్లపై బిక్షగాళ్ళ ముఖాలూ

ప్రకాశిస్తున్నాయి

(5)

తెల్లారినా నిద్రలోనే:

అర్ధరాత్రిదాక పిల్లలు క్రిస్మస్ ట్రీని

అలంకరించారు.

(6)

నక్షత్రాలు వెలిసిన 

ఇళ్ళపై నేటికీ ప్రసరిస్తోంది- నేటి

హేరోదుల విద్వేషచూపు

(7)

శూద్రులకు ప్రవేశం లేదని 

చర్చీలో ఎవరూ ఆడ్డుకోలేదు:

 దేవునికి చేరువుగా పావురాలు

#talathoti_prithviraj_haiku 

#Indian_Haiku_Club 

#Anakapalle

బమ్మెర పోతన రచించిన శ్రీమద్భాగవతంలోని ఎనిమిదవ స్కంధంలోని గజేంద్రమోక్షం ఘట్టంలోని 90 వ పద్యం_లావొక్కింతయు లేదు, ధైర్యంబ విలోలంబయ్యెఁ

https://www.facebook.com/share/r/15XBfbHJtY/

#talathoti_prithviraj_haiku 

#Indian_Haiku_Club 

#HighCourt #lawyer #advocate #judiciary #justice #adjournment  

#bammerapotana #mahabhagavatha 

"లావొక్కింతయు లేదు; ధైర్యము విలోలంబయ్యెఁ; బ్రాణంబులున్

ఠావుల్ దప్పెను; మూర్ఛవచ్చెఁ; తనువున్ డస్సెన్, శ్రమం బయ్యెడిన్,

నీవే తప్ప నితః పరం బెఱుఁగ; మన్నింపం దగున్ దీనునిన్,

రావే ఈశ్వర! కావవే వరద! సంరక్షింపు భద్రాత్మకా!"

(బమ్మెర పోతన రచించిన శ్రీమద్భాగవతంలోని ఎనిమిదవ స్కంధంలోని గజేంద్రమోక్షం ఘట్టంలోని 90 వ పద్యం. )

మొసలి చేత చిక్కబడి, తననుతాను విడిపించుకునే ప్రయత్నంలో అలసి సొలసి చివరికి నీవే నన్ను రక్షించాలి స్వామి అని గజరాజు విష్ణుమూర్తికి మొరపెట్టుకున్నట్లు పోతన రాసిన ఈ పద్యంలోని గజరాజును పిటీషనర్ గా, మొసలిని రెస్పాండెంట్ లాయర్ గా, విష్ణుమూర్తిని న్యాయమూర్తిగా, మడుగును న్యాయస్థానానికి ప్రతీకగా భావిస్తూ నేటి న్యాయవ్యవస్థకు అన్వయించి చెబితే ఇలా ఉంటుంది:

'లావొక్కింతయు లేదు' అన్వయింపు: లావు అంటే బలం, శక్తి దీన్ని న్యాయ పరిభాషకై విరిచితే- లా (Law) 'న్యాయం' కాస్తంత కూడ లభించడంలేదు. (ఆలస్యంగా లభించిన న్యాయం అన్యాయంతో సమానం)

'ధైర్యము విలోలంబయ్యెఁ;' అన్వయింపు: న్యాయంకోసం కోర్టు మెట్లెక్కి నాకు, విలోలంబయ్యెన్ అంటే ధైర్యం పూర్తిగా చెదిరిపోయింది... న్యాయం పొందేందుకు ఎన్ని 

సంవత్సరాలు కోర్టుకు వెచ్చించాల్సి ఉంటుందోనని!

'బ్రాణంబులున్ ఠావుల్ దప్పెన్'అన్వయింపు:  న్యాయంకోసం కోర్టు మెట్లెక్కిన నాకు వాయిదాలతో పంచప్రాణాలు తమతమ స్థానాలను కోల్పోయాయి.

'మూర్ఛవచ్చెఁ; తనువున్ డస్సెన్, శ్రమం బయ్యెడిన్' అనచవయింపు: న్యాయం కోసం కోర్టు మెట్లెక్కిన నాకు మూర్ఛవచ్చెన్ అంటే స్పృహకోల్పోయే స్థితి వచ్చింది. తనువున్ అంటే శరీరం కూడా డస్సెన్ అంటే అలసిపోయింది. శ్రమంబు + అయ్యెడిన్ అంటే కష్టం కూడా కలిగింది.

'నీవే తప్ప నితః పరం బెఱుఁగ; మన్నింపం దగున్ దీనునిన్' అన్యయింపు: న్యాయస్థానంతప్ప అంటే న్యాయమూర్తికాకుండా, ఇతఃపరంబెరుగ అంటే వేరొకరిని ఎరుగను. దీనునిన్ అంటే దైన్యము పొందిన నన్ను, మన్నింపందగున్ అంటే ఆదరించు.

'రావే ఈశ్వర! కావవే వరద! సంరక్షింపు భద్రాత్మకా' అన్వయింపు: ఈశ్వర అంటే న్యాయమనే ప్రపంచాన్ని పాలించే న్యాయాధిపతీ, రావే అంటే రమ్ము. వరద అంటే తీర్పు అనే దానం చేసేవాడా. కావవే అంటే కాపాడు. భద్రాత్మకా అంటే తీర్పుతో మంచిని కలిగించే మనసుగల ఓ న్యాయాధిపతి! సంరక్షించు అంటే... నన్ను ఈ కోర్టు బంధకాలనుండి రక్షించు అని తాత్పర్య భావం

~అన్వయింపు భావం: డాక్టర్ తలతోటి పృథ్విరాజ్

ఏదో ఒక విషయంలో కోర్టును ఆశ్రయించిన వారు ఈ పద్యంతో కనెక్ట్ అవుతారు. నేటి భారతదేశ న్యాయవ్యవస్థలో కోర్టును ఆశ్రయించిన వారి మనో దర్పణం ఈ పద్య భావం అన్వయింపుతో! మహాభారతలో18 పర్వాలే! న్యాయభారతంలో వగతెగని వాయిదా పర్వాలు!! ఒక్కో పిటీషనర్ ది ఒక్కో వ్యధ, ఒకో కథ! సంవత్సరాల తరబడి కోర్టుల చుట్టూ తిరిగేవారు కొందరైతె, న్యాయం పొందేలోపు పరమపదించేవారు మరికొందరు. అక్రమార్కులు , దుర్మార్గుల దురాగతాలను నిరూపించి సమాజం ముందు తీర్పు కాపీ అనే చరిత్రపుటల్లో చరిత్రహీనులుగా నిలబెట్టేందుకు ఎంత సమయం పట్టినా పోరాడేవారు మరికొందరు. నేను మూడో రకం.

   న్యాయస్థానం మెట్లెక్కిన పిటీషనర్సు పరిశీలనలో 

ప్రత్యర్ధి లాయర్ తో కుమ్మక్కై పోయిన పిటీషనర్ లాయర్. ప్రత్యర్థి లాయర్ ఉద్దేశపూర్వకంగా కేసును సాగదీసేందుకు, కేసును వాదించి గెలిచే సత్తాలేక, ఆ కేసులో విషయంలేక పదేపదే వాయిదాలు అడుగుతుంటే నియంత్రించకుండా ఇస్తూపోయే న్యాయమూర్తులు. కేసు స్వీకరిస్తూ ఫీజు తీసుకునేటప్పుడు ఉండే లాయర్ పలకరింపు కేసు పురోగతి గూర్చి పిటీషనర్ తన లాయర్ కు ఫోన్ చేసినప్పుడు స్పందించకపోవడం. వీరి తలలోదూరినట్లు వీరి జూనియర్స్. క్లైంట్ లు వ్యక్తీకరించక పోవచ్చు. కాని ఇతరులవద్ద సదరు లాయర్ తీరును ఎండగడతాడనేది న్యాయవాదులు గ్రహించాలి. 

::న్యాయస్థానాల్లో సంస్కరించదగినవి ఎన్నో::

*కొందరుకారణంగా న్యాయవాదులపై ఆశ్రితులకు సదాభిప్రాయం లేదనడం సత్యదూరం కానేకాదు!

*ప్రత్యర్ధి లాయర్ తో కుమ్మక్కు కాని లాయర్లు మన న్యాయస్థానాల్లో లేరంటారా?

*ఒక పిటీషనర్ కేసు మధ్యలో తన ఫైల్ తీసుకున్నాడంటే ఆ లాయర్ సబ్జెక్ట్ లేనివాడైన, అమ్ముడుపోయినోడైనా ఉండాలి!

*కేసుల జాప్యానికి న్యాయవాదులకంటే వాయిదాలిచ్చే న్యాయమూర్తులే కారణం!

*కోర్టులు వాయిదాల పరిమితిని నిర్ణయించాలి

*విఐపిలు, సెలబ్రెటీల కేసులకు ఇచ్చే ప్రాధాన్యతే  సామాన్యుల కేసుల పరిష్కారానికీ  ఇవ్వాలి !

*దైవసమానంగా భావించే న్యాయమూర్తులపై న్యాయస్థానాల పనితీరు ఆధారపడి ఉంది!

*ఆన్ లైన్ విధానంవల్ల లాయర్లు, న్యాయమూర్తులు... వెరసి న్యాయవ్యవస్థ పనితీరును ప్రజలు గమనిస్తున్నారు!

*సత్యమేవ జయతే... ధర్మో రక్షతి రక్షితః

~ Dr Talathoti Prithvi Raj

భోగి, సంక్రాంతి, కనుమ హైకూలు - తలతోటి పృథ్విరాజ్

అందరికీ 'భోగి' పండుగ శుభాకాంక్షలు 💐 Bhogi Festival _ Talathoti Prithvi Raj Haiku 

https://youtube.com/shorts/1YIFW0aYiXU?si=-tKT2c7zQcPs4Suh

(1)

భోగిమంటల్లో

పాడైన పడకకుర్చీని వేయలేదు-

అది నాన్నజ్ఞాపకం!

(2)

శీతాకాలమంతా

రోజూ భోగిమంట పక్షులకు-

ఉదయభానుడు

(3)

పిల్లల శిరస్సుపై 

పెద్దల దీవెనల అభిషేకం -

పూలు,శనగలు, భోగి పండ్లు

(4)

బొమ్మల్లో కలిసిపోయి

కొన్ని సజీవ బొమ్మలూ:

బొమ్మల కొలువు

(5)

ఇచ్చిపుచ్చుకునే 

పేరంటం వాయనం -

మానవతలో తప్ప!

(6)

దక్షిణాయనం:

దూరమైతే చలి, దగ్గరైతే వేడి

సూర్యుడి ఇంద్రజాలం

#talathoti_prithviraj_haiku 

#Indian_Haiku_Club 

#Anakapalle 

#bhogi

అందరికీ 'సంక్రాంతి' పండుగ శుభాకాంక్షలు 💐 Sankranti Festival _ Talathoti Prithvi Raj Haiku 

https://youtube.com/shorts/If6KkRTixb4?si=KJxQy4gs0hwj4c6g

(01)

సంక్రాంతి సెలవులు

స్కూల్ పిల్లలకే కాదు-

రైతు నేస్తాలకూ!

(02)

కళ్ళాపి, ముగ్గులు 

గొబ్బెమ్మలతో పల్లె వీథులు:

ఆ కొస ఇంటికెలా వెళ్ళను?

(03)

హరినామ సంకీర్తనలు:

వేకువ చీకటి మంచులో

ఇంటింటికి హరిదాసు 

(04)

అక్షయ పాత్రలోని

వివిధ వంగడాల బియ్యంలా-

ఒకటిగా ఉందా దేశజనాభా!?

(05)

గంగిరెద్దులోడి 

సన్నాయిలోంచి కొత్త సినిమాపాట-

చెవులు రిక్కించి జనం 

(06)

డూడూ బసవన్న:

అధిష్టానంకు తలాడించే 

అధికారి గుర్తుకు...

(07)

కత్తుల్తో కోడిపందాలు:

విధిఆట ఆడే దేవుడ్నిమాత్రం 

నిందిస్తూ మనుషులు 

(08)

రోమ్ గ్లాడియేటర్ నుండి

కోడిపందేల శిబిరాల వరకు:

మనిషిలో చావని క్రూరత్వం

(09)

రైతుల పండుగరోజూ

అదేదోచోట అప్పులతో -

ఓ రైతు ఆత్మహత్య!

(10)

అస్పృశ్యతాపోషకులూ-

హరిదాసులు మాలదాసరులని

తెలిసేనా స్పర్శకు దూరం?

(11)

పండుగ పిండివంటల రుచి

ఆత్మీయ బంధువులరాక,

ప్రేమ ఆప్యాయతలే కదూ!

(12)

కోడిపందాల శిబిరంలో

సంస్కృతి చట్టం ముసుగుతో

జూదలన్నీ జొరబడ్డాయి!

#talathoti_prithviraj_haiku 

#Indian_Haiku_Club 

#Anakapalle 

#sankranthi

అందరికీ 'కనుమ' పండుగ శుభాకాంక్షలు 💐 Kanuma Festival _ Talathoti Prithvi Raj Haiku 

Kanuma Festival Haiku

(1)

పూజలందుకుంటూ

రైతులచే పశువులు-నాయకుల 

ఛీత్కారాలతో రైతులు!

(2)

ఇత్తడి కుప్పెలు, కొత్త పగ్గాలు

మువ్వల పట్టీలు, మూజంబరాలు :

పశువుల అలంకరణ కనుమ

(3)

వరికంకుల తోరణం.

రైతు భాగస్వామి పక్షులకు

కనుమ స్వాగతం!

(4)

కోడెద్దులు

యజమాని గౌరవం పెంచాయి

ఎడ్లపందెం గెలుపుతో!

(5)

పతంగాలతో ఆకాశం

బాల్యం కేరింతలతో మైదానాలు-

సంక్రాంతి అందాలు 

(6)

కనుమ:

మూగజీవాల వ్యధనూ,

వధనూ కనుము

#talathoti_prithviraj_haiku 

#Indian_Haiku_Club 

#Anakapalle 

#kanuma

నూతన సంవత్సర హైకూలు - తలతోటి పృథ్విరాజ్

New Year Haiku by Talathoti Prithvi Raj 

https://youtube.com/shorts/CBSpHHoa5BI?si=Iw1HE-1w7IxQcT6e

(1)

పూరిగుడిసె వాకిట్లో 

రంగుల న్యూ ఇయర్ ముగ్గు-

మంచుపోతలో మరింత అందంగా!

(2)

పాత - కొత్త సంవత్సరాల

వీడ్కోలు - ఆహ్వాన వేళల -

వొంపుసొంపుల జాబిలి

(3)

పక్షులకేంతెలుసు 

కొత్త సంవత్సరంరోజని-

ఎప్పట్లాగే గడిపాయి!

(4)

పట్టరాని సంతోషం:  

మరో సంవత్సరంలోకి

వయోవృద్ధుడు

(5)

నిర్లక్ష్య కారణమేకదూ

మునుపు విత్తినవి మొలకెత్తలేదు:

మళ్ళీ నూత్నతీర్మానాలు

(6)

సంవత్సరాంతపు అర్ధరాత్రి:

ఫుట్ పాత్ పై గాఢనిద్రలో నిరాశ్రయులు

రోడ్లపై కేరింతల్లో యువత!

Haiku by Dr Talathoti Prithvi Raj

"Till end of the life

We are also have burdens to bear:

Snail life"

~Haiku by Dr Talathoti Prithvi Raj 

Indian Haiku Club founder, Haiku Poetry, AP, India