-->

Thursday, September 30, 2021

చాసో (చాగంటి సోమయాజులు) వాయులీనం కథ

చాసో వాయులీనం కథ

చాగంటి సోమయాజులు (1915, జనవరి 15 - 1994 జనవరి 1) ప్రముఖ తెలుగు రచయిత. చాసోగా అందరికీ సుపరిచితులు. ఈయన మొట్ట మొదటి రచన చిన్నాజీ 1942లో భారతి అనే పత్రికలో ప్రచురితమైంది. ఆ తరువాత ఎన్నో కథలు, కవితలు రాశాడు. ఈయన రాసే కథల్లో పీడిత ప్రజల బాధలు, సమస్యలు, ధ్నస్వామ్య వ్యవస్థ ప్రధానంగా ఉంటాయి. ఈయన రాసిన చాలా కథలు హిందీ, రష్యన్, కన్నడ, మరాఠి, మలయాళం, ఉర్దూ భాషలలోకి అనువదించబడ్డాయి. 1968లో చాసో కథలుగా పుస్తక రూపంలో చాసో కథా సంకలనం వెలువడింది. ఆయన 70వ జన్మదిన సందర్భంగా కొద్ది మంది ముఖ్యమైన రచయతల కథలు సంకలనం చేశాడు.
జీవిత చిత్రం
1915 జనవరి 17 న శ్రీకాకుళంలో జన్మించిన ‘చాసో’ అనబడే చాగంటి సోమయాజులు తల్లితండ్రులు కానుకొలను లక్ష్మీనారాయణ శర్మ, తులసమ్మ. తర్వాత పెదతల్లికి దత్తుడిగా విజయనగరం వెళ్ళారు. పెత్తల్లిగారి పేరు కూడా తులసమ్మే.
చదువు
నాగావళీ తీరంలో పైరుపచ్చల మధ్య బాల్యం గడిచింది. చాసో అయిదోఫారం వరకు శ్రీకాకుళంలో చదివారు. విజయనగరం ఉన్నత పాఠశాలలో ఎస్‌.ఎస్‌.ఎల్‌.సి. పూర్తి చేసి మహారాజా కళాశాల విజయనగరంలో పైచదువులు చదివారు.

చాసో కథలలో వస్తువూ, శిల్పమూ పోటా kపోటీగా సాగుతాయి. అది మధ్యతరగతి మనిషి ‘అస్ధిమూల పంజరాలు, ఆర్తరావ మందిరాల’ కథ అయినా అట్టడుగు శ్రామికవర్గం ‘అగాధగాథా బాధాపాథ: పతంగాల’ కూడులేని లోకం కథ అయినా అందులో పాత్రలన్నీ రక్తమాంసాలతో, అభినయ విన్యాసంతో మనలని పలుకరిస్తాయి. ఉత్తేజితులను చేస్తాయి, మనలని తమతో పాటు తీసుకెళ్తాయి. తెలుగు కథాశిల్ప పికాసో చాసో. ఆయన రాసిన కథ 'కుంకుడాకు' లో కథానాయిక ‘గవిరి’ ఎనిమిదేళ్ళ బాలిక. 1943 ఫిబ్రవరిలో ఈమె పుట్టుక. ఒక కూలివాడి కూతురు. తల్లిదండ్రులు కూలికెడితే కర్రా, కంపా ఏరి ఇంటికి ఒకపూట వంట చెరకు తేవాల్సిన బాధ్యత ఆమె నెత్తిమీదుంది. అందుకే ఊళ్లోంచి పొలానికి బయల్దేరింది. వెంట మోతుబరి రైతు కూతురు పారమ్మ కూడా ఉంది.

‘‘ఊళ్ళో బడిపిల్లలు ప్రార్థన మొదలుపెట్టేరు.‘తల్లీ నిన్ను దలంచి...’ అని మేష్టారందిస్తున్నారు. ‘తల్లీ నిన్ను దలంచి’ అని పిల్లలంతా ఒక్కమాటు వూరెగర గొడుతున్నారు.’’ ఆకులూ, కంపలూ ఏరుకుంటున్న ‘గవిరి’ని చెయ్యని నేరానికి భుక్తగారు పాంకోడు తీసి విసురుతాడు. అది గవిరి పిక్కమీద ఎముకకి తగిలి- ‘పీక తెగ్గోసిన కోడిలాగ గిలగిల కొట్టుకొని చుట్టుకుపోయింది’. ఏడ్చి ఏడ్చి కళ్ళు తెరిస్తే- పొద్దు లేచిపోవటం- బడిలో పిల్లలు ఎక్కాలు వల్లె వేయటం వినబడుతోంది. లేచి కళ్ళంలోని కుంకుడాకుని పోగుచేసి తట్టలోకి ఎత్తింది. ఎమికమీద పాంకోడు దెబ్బ బాధ ‘ఓలమ్మో’ అంటూ మర్లా ఉక్కిరి బిక్కిరిగా ఏడ్చుకుంటూ గోర్జిలోకి వెళ్ళింది. బడి పిల్లలింకా ఎక్కాలు చదువుతున్నారు. ‘పదహారార్లు తొంభైయారు’ అని ఒకరు అరుస్తున్నారు. ‘పదాహారార్లు తొంభైయారు’ అని అంతా కలిసి పాడుతున్నారు. కథ ముగిసింది. మనలని ఆ దృశ్యాలు వెంటాడతాయి. గోచీపాత పెట్టుకున్న ఎనిమిదేళ్ళ గవిరి రోషంతో, ఆత్మాభిమానంతో భుక్తకి చెప్పిన సమాధానం మనకు వినిపిస్తోంది. వ్యవస్థ వికృత స్వరూపం మనకు దృశ్యమానమౌతోంది. ఇంతకూ చాసో ఈ కథ ద్వారా ఏం చెబుతున్నారు? ఆయన ఏదీ వాచ్యంగా చెప్పరు! అదే చాసో కథా నిర్మాణంలో వైశిష్ట్యం!

"ఎందుకు పారేస్తాను నాన్నా" దిగువ తరగతి ప్రజల స్థితిగతులకు అద్దం పడుతూ ఒక చిన్నారి హృదయాన్ని హృద్యంగా చిత్రీకరించిన కథ. ఇప్పటికీ ఎంతోమంది తల్లిదండ్రులు తప్పనిసరిగా చదివి ఆచరణలో పెట్టితీరాలనే నీతి చెప్పిన కథ.

కళాశాల విద్యార్థిగానే ఆయన కవితారచనకి శుభారంభం పలికారు. తొరుదత్‌, సరోజినీ నాయుడు ల కవిత్వం, లియో టాల్‌స్టాయ్, మాక్సిం గోర్కీ ల కళాత్మక వ్యక్తీకరణ, ప్రగతిశీల మార్క్సిస్టు దృక్పథం చాసోను ప్రభావితం చేశాయి. సృజనాత్మక ప్రక్రియలైన కథ, కవిత్వం, రెండింటినీ దాదాపు ఒకే సమయంలో వ్రాస్తూ వచ్చినా తర్వాతి కాలంలో ఆయన కథా రచనకే ప్రాధాన్యమిచ్చారు.అచ్చులో చాసో తొలికవిత : ‘ధర్మక్షేత్రము’ (భారతి : 1941 జూన్‌), తొలి కథ : చిన్నాజీ (భారతి: 1942). వర్తమాన సమాజంలో వైరుద్ధ్యాలు, ఆర్థిక సూత్రాలే మానవ సంబంధాలలో, మనిషి మనుగడలో కీలకపాత్ర నిర్వహిస్తాయనే సత్యాన్ని అలవోకగా ‘కాందిశీకుడు’ కవిత- రచనాకాలం: (1937-40) ఆవిష్కరించింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో బర్మాపై జపాన్‌ బాంబు దాడులు జరిపాక, బర్మా నుండి అనేక తెలుగు కుటుంబాలు కట్టుబట్టలతో కాలినడకతో స్వగ్రామాలు చేరినప్పుడు ఇక్కడి దుర్భరస్థితిని ఒక తల్లి హృదయావేదనగా చాసో అక్షరీకరించారు. ‘నమ్ముకున్న పుడమితల్లి, కట్టుకున్న భార్య రెండూ అతడికి కాకుండా పోయాయని’, చివరికి ‘పొయి లో నిప్పులేదు, నీకేం పెట్టేది నా నాయనా’ అనే తల్లి విలాపం పఠితను కన్నీళ్ళు పెట్టిస్తుంది. ‘పదండి భడవల్లారా... నేనే దొంగ మార్కెట్‌లో అమ్ముకొని మేడలు కడుతున్నా ను. నాకు ఉరిశిక్ష తక్కువ వెయ్యకండి... నా పొగ కుక్కుటేశ్వరుడికి ధూపం వెయ్యండి’ అంటూ బియ్యపుమూటని భుజాన కెత్తుకొని రైల్వే ఉద్యోగుల వెంట వెళ్తున్న ముసలమ్మ (కుక్కుటేశ్వరం), ‘తల్లి వెళ్ళిపోయింది... వెళ్ళిపోతూ తల్లి గుణాన్ని చూపించుకుంది’ అంటూ ఇంటి ఖర్చులకుగాను తన ఫిడేలు అమ్మి తనకి చీరకూడా తెచ్చిన భర్త వంక అనారోగ్యంతో బాధపడుతూ గుడ్లనిండా నీళ్ళు నింపుకుని చూస్తున్న రాజ్యమూ (వాయులీనం), ‘వెన్నెట్లో రేరాణి వాసనలా నీ మువ్వలమాటలు వింటాడే’ అంటూ పాడుతూ వచ్చే చిన్నాజీ (చిన్నాజీ) కొన్ని సజీవ పాత్రలు. చాసో కథల రెండో కూర్పు విశాలాంధ్ర ప్రచురణాలయం 1983లో ముద్రించింది. ఇందులో మొత్తం 40 కథలున్నాయి.

అభ్యుదయ సాహిత్యోద్యమ వేదిక, అభ్యుదయ రచయితల సంఘం మొదటి మహాసభలు తెనాలిలో 1943లో జరిగాయి. ఆనాటి నుంచి కన్నుమూసే వరకూ ఆయన ‘అరసం’లోనే ఉంటూ కార్యకర్తగా నాయకునిగా తెలుగునాట అభ్యుదయ సాహిత్య ఉద్యమానికి విశేష సేవలందించారు.

చాసోగారి అర్ధాంగి అన్నపూర్ణమ్మ. చాసో ‘చిన్నాజీ’ కథలో చిన్నాజీ, చాసో పెద్ద కుమార్తె చాగంటి తులసి. 1995 నుంచి చాసో కుటుంబ సభ్యులు ‘చాసో స్ఫూర్తి’ పేరు ఒక ట్రస్ట్‌ నెలకొల్పి, ప్రతి ఏటా చాసో జన్మదినం జనవరి 17న సృజనాత్మక సాహిత్య వికాసానికి, నిబద్ధతతో కృషి చేస్తున్న అభ్యుదయ రచయితలలో ఒకరికి ‘చాసో స్ఫూర్తి సాహితీ పురస్కారం’ అందిస్తున్నారు. ఆధునిక తెలుగు కథను ప్రగతిశీల భావాలతో తీర్చిదిద్దటంలో ఆయనదొక ప్రత్యేకమైన బాణీ, ఒక ప్రత్యేకమైన వాణి!
పురస్కారాలుసవరించు

1987లో ఆంధ్రపదేశ్ అభ్యుదయ రచయితల సంఘం, గుంటూరు జిల్లా శాఖ వారిచే కొండేపూడి సాహితీ సత్కారాన్ని అందుకున్నాడు[1].
చాసో 1994 జనవరి 1 న మరణించారు. మరణానంతరం తన భౌతికకాయాన్ని మెడికల్‌ కాలేజీకి పరిశోధనల నిమిత్తం ఇమ్మని కోరటం ఆయన అభ్యుదయ జీవన దృక్పథానికి నిదర్శనం.









చాగంటి సోమయాజులు

వన్ లైన్ స్టోరీ:
------------
డబ్బులు లేని పరిస్థితుల్లో మరలా టైఫాయిడ్ వ్యాధి తిరగబెట్టే సరికి తన భార్యను దక్కించుకోవడం కోసం, స్నేహితుడి సలహా మేరకు తన భార్య రాజ్యానికి ప్రాణప్రదమైన ఆమె ఫిడేలును అమ్మగా 250 రూపాయలు వస్తాయి. ఆమె ఆరోగ్యం కుదుటపడుతుంది. భార్యకు ప్రేమతో జారీ అంచు చీర, పట్టు రవిక గుడ్డ తీసుకురాగ

---------
సంక్షిప్త కథ:

స్పృహ కోల్పోయి పడి ఉన్న భార్యను చూసి ఉందా పోయిందా అని రాజ్యం భర్త వెంకటప్పకు అనుమానం వస్తుంది. ఆమె కడుపు కిందికి మీదికి ఊపిరికి ఎగురుతూ ఉంటే బతికే ఉన్నదని నిర్ధారణ చేసుకుంటూ ధైర్య పడటం అతనికి పరిపాటి అయిపోయింది. వసారాలో గొడవ చేసే పిల్లలను కసిరేసరికి రాజ్యం తిరిగి స్పృహలోకి వస్తుంది.
   72 రూపాయలకు ఎల్.డి. గుమస్తాగా పని చేసే వెంకటప్పయ్యతో రాజ్యానికి ఆరేళ్ల క్రితం పెళ్ళవుతుంది. పెళ్ళికి ముందు నాలుగేళ్ళు కష్టపడి సంగీతంలో శిక్షణ తీసుకుంటుంది. భర్తకు సంగీతంపై ఆసక్తి లేకపోయినా, రాజ్యాన్ని సంగీతం అంటే ఇష్టం. కాని పాడే సందర్భాలు, పాడమని అడిగేవారు లేక ఆమె నోరు ఎప్పుడో నొక్కుకు పోయింది. ఒకవిధంగా రాజ్యాన్ని చావునుండి రక్షించింది సంగీతమే. తన భార్య రాజ్యం టైఫాయిడ్ జ్వరంతో బతికి బట్టకట్టదనుకున్న భార్య టైఫాయిడ్ మళ్ళీ తిరగబెట్టింది. ఎముకల మీద మాత్రమే మిగిలి ఉన్నట్లు భార్య ఎలా వచ్చిందో నాకు అర్థం కాదు
అందుకే-
"రాజ్యానికి ఏనుగంత సత్తువ వచ్చింది. నిత్యజీవితంలో ఆనందానికి, ఆరోగ్యానికి సంగీతం అవసరమే. తాను పాడలేకపోయినా అర్థం చేసుకోగలిగితే ఉత్తమ సంగీతం
మంచిని చేస్తుంది." అంటాడు కథకుడు చాసో.

ఎదురింటి అమ్మాయి సంగీత స్వరకల్పన ప్రారంభించే సరికి స్వరాజ్యం శ్రద్ధగా వినడమే కాదు;"ఎదురింటి అమ్మాయి హాయిగా పాడుతున్నాది. కూచుని చక్కగా వినండి" అనివాళ్ళను ప్రోత్సహిస్తుంది. ముగ్గురు మగ పిల్లలు. తల్లినికూడా పాడమని పిల్లలు కోరగా, ఆ అమ్మాయి పాడిన విధానంతో పోల్చి తల్లి సరిగ్గా పాడలేదంటారు పిల్లలు.
"డబ్బెక్కడిది?" అని భార్య ప్రశ్నకు
..."పాతదనుకున్నాను. పాతదానికే విలువ ఎక్కువట!" అనిన భర్త సమాధానానికి రాజ్యానికి అర్థమైంది. గది నాలుగుపక్కలా కలియజూసింది.
“ఇహ నువ్వు చూడనక్కర్లేదు”.
“నీకు కష్టంగా ఉంటుందని తెలుసు. నేను చేసింది తప్పే!" అని నేరస్తుడిలాగ మొహం పెట్టుకున్నాడు. మొగుడి మనస్సు బాధపడుతున్నాదని గ్రహించి తన విచారాన్ని
క్షణంలో దిగమింగుకుంది.
"ఏ తప్పూ చెయ్యలేదు. ఏ సంసారైనా అదే చేస్తాడు. చెయ్యవలసి వచ్చి చేశారు , మీరేం తినేశారా?”
“మనకంతా మొగపిల్లలే కదా అని ధైర్యం చేశాను”.
"పోనియ్యండి, నానోరు ఏనాడో నొక్కుకుపోయింది. ఇహ నా ఫిడేలు ఉండి నన్ను రక్షిస్తుందా? సరస్వతీ కటాక్షం నాకంతే ఉంది. తల్లి వెళ్ళిపోయింది. వెళ్ళిపోతూ
తల్లి తల్లిగుణాన్ని చూపించుకొంది. నాకు ప్రాణం పోసింది. వెళ్ళిపోతూ నాకో చీరా రవికలగుడ్డా పెట్టింది”. అని గుడ్లనిండా నీళ్ళు నింపుకొంది. ఎదురుగుండా ఉన్న చీరని
రాజ్యం విప్పయినా చూడలేదు.
“నాలుగు కాలాలపాటు ఉంటుందికదా అని కొనేశాను”. అని చీర సగం విప్పేసి రాజ్యం భుజంమీద కప్పేశాడు వెంకటప్పయ్య."
జ్ఞాపకంగా ఉంటుంది లెండి!” అన్నాది రాజ్యం.
_-------------
నీతి చెప్పేదే కథ అనాలా?
సందేశం డైరెక్ట్ గా చెప్పాలా?
కొన్ని పాత్రల మధ్య... కొన్ని సంఘటనల ప్రస్తవనతో సమాజం ప్రతిఫలిస్తుంది.

ఈ కథలో....

పెళ్లి చూపుల్లో పాట పాడించడం; అందుకోసం ఆడపిల్లలకు ఒకప్పుడు సంగీతంలో శిక్షణ పెంచడం ఒక ఆనవాయితీగా జరిగే వ్యవహారం!
మూఢ విశ్వాసాలలో ఒకటి: ఇళ్ళు  కలిసి రావడం, కలిసి రాకపోవడం అనేది.
ఒకప్పుడు ఉన్న ఇంట్లో ఇంటిల్లిపాదికీ రోగాలని
ఆ తర్వాత సిమెంటు డాబాలో రెండు చిన్న గదులూ, వసారా అద్దెకు తీసుకున్నాక అద్దె ఎక్కువైనా తన భార్య రాజ్యం బతికిందని వెంకటప్పయ్య అందరిలాగే నమ్ముతాడు. భార్యపై ఉన్న ప్రేమను బట్టి...
“వెధవ డబ్బు. ఏదో కూడిక చేసుకొంటాము. నువ్వు బతికావు. అంతేచాలు.” అన్నాడు.
“అదేమన్న మాటలెండి. నా జబ్బుకి ఎక్కణ్ణుంచి తెచ్చారో, ఎంత అయిందో ఇప్పటికి నాకు చెప్పకుండా ఉన్నారు. అదీ ఆలోచించుకోవాలి”. అన్నాది.
“ఆ వూసు నిన్నెతోద్దన్నానా? ముందు నీ ఆరోగ్యం చూసుకో. నువ్వేమీ లోభపడకు.కావలసినంత ఓవల్టిన్ను తాగు. తెచ్చిన పళ్ళన్నీ తినెయ్యి, పిల్లలకి కూడా పెట్టకు.”
“తినకేం చేస్తున్నాను? కాళ్ళు జాపుకొని మీ చేత వండించుకొని మరీ తింటున్నాను.
ఏదైనా అప్పు అప్పేకదా? మనకింకో విధం ఉంది కనకనా? "

అలాగే ....
ముచ్చట పడి భార్యకు జరీ అంచు చీరను కొనుక్కోనొస్తాడు.

No comments:

Post a Comment